Wijnmaken is een ambacht dat al duizenden jaren bestaat. Mensen over de hele wereld verbouwen druiven, persen ze en laten het sap vergisten tot een drank die bij elk seizoen past. Wat vroeger alleen op grote wijnboerderijen in het zuiden van Europa gebeurde, is nu ook steeds vaker te zien in Nederland. Steeds meer mensen willen begrijpen hoe wijn precies tot stand komt. En dat is begrijpelijk, want achter elke fles gaat een fascinerend proces schuil.
Van druif naar most: de eerste stap in het proces
Alles begint bij de oogst. Druiven worden geplukt op het moment dat ze precies rijp genoeg zijn. De timing is belangrijk: te vroeg geplukte druiven geven een zure smaak, te laat geplukte druiven een te zoete. Na de oogst worden de druiven gewassen en geperst. Het sap dat vrijkomt heet most. Bij witte wijn worden de schillen meteen verwijderd. Bij rode wijn blijven de schillen langer in contact met het sap, omdat ze kleur en tannines afgeven. Tannines zijn stoffen die zorgen voor een droge, licht wrangende smaak in de mond. Ze helpen ook bij het bewaren van de wijn. De kwaliteit van de most bepaalt voor een groot deel hoe de uiteindelijke wijn smaakt, dus druiventelers letten goed op de conditie van hun fruit.
Gisting: het hart van het wijnbereidingsproces
Gisting is de stap waarbij suiker wordt omgezet in alcohol en koolzuurgas. Dit gebeurt door gist, een kleine eencellige schimmel die van nature op druivenschillen voorkomt. Wijnmakers voegen soms ook gekweekte gistculturen toe voor meer controle over de smaak. De most wordt in grote tanks of houten vaten gedaan, waar de gisting op gang komt. De temperatuur speelt hierbij een grote rol. Een koelere gisting gaat langzamer en geeft fijnere aroma’s. Een warmere gisting is sneller maar kan stevigere smaken opleveren. Na een paar dagen tot weken is het grootste deel van de suiker omgezet en is de wijn in de basis klaar. Dit is het moment waarop de wijnmaker begint te proeven en te beoordelen.
Rijping en klaring: de wijn krijgt karakter
Na de gisting volgt een periode van rust en rijping. Veel wijnen worden overgeheveld naar eikenhouten vaten, waar ze maanden of soms jaren liggen te rijpen. Het hout geeft subtiele smaken af aan de wijn, zoals vanille, karamel of lichte kruiden. Goedkopere wijnen rijpen vaak in roestvrijstalen tanks, die de frisse fruitsmaken beter bewaren. Tijdens de rijping zakken dode gistcellen en andere deeltjes naar de bodem. Dit wordt klaring of loutring genoemd. Wijnmakers halen de heldere vloeistof er bovenaf of filteren de wijn om hem helder te krijgen. Soms voegen ze ook een kleine hoeveelheid zwaveldioxide toe om de wijn te beschermen tegen oxidatie en bacteriegroei. Tot slot wordt de wijn gebotteld en afgesloten met een kurk of schroefdop.
Zelf wijn maken als hobby of uitje
Thuis zelf aan de slag gaan met het maken van wijn is populairder dan ooit. Met de juiste materialen, zoals een gistingsvat, een persapparaat en gist, is het goed mogelijk om thuis een eenvoudige wijn te maken. Er zijn speciaalzaken die alles verkopen wat je nodig hebt. Naast druiven kun je ook andere vruchten gebruiken, zoals appels, bessen of vlierbes. In Nederland bieden wijndomeinen soms workshops aan waar bezoekers het hele proces van dichtbij meemaken. Deelnemers plukken druiven in de wijngaard, persen ze en leren hoe de vergisting werkt. Zo’n dag geeft een goed beeld van de inspanning die achter een gewone fles wijn schuilt. Of je nu thuis een paar flessen wilt produceren of gewoon meer wilt leren over dit oude vak, er zijn genoeg manieren om ermee kennis te maken.
Veelgestelde vragen over wijnmaken
Hoe lang duurt het voordat zelfgemaakte wijn klaar is om te drinken?
De tijd die nodig is voordat zelfgemaakte wijn drinkbaar is, hangt af van het type wijn. Een eenvoudige vruchtenwijn kan al na vier tot acht weken klaar zijn. Een rode wijn van druiven heeft meestal langer nodig, soms drie tot zes maanden. Sommige wijnen verbeteren nog verder als ze een jaar of langer op fles bewaard worden.
Welke druiven zijn geschikt voor het maken van wijn in Nederland?
Voor het maken van wijn in Nederland zijn bepaalde druivenrassen beter geschikt dan andere. Rassen zoals Solaris, Johanniter en Rondo zijn populair omdat ze goed bestand zijn tegen het Nederlandse klimaat en toch voldoende suiker aanmaken voor een goede vergisting. Deze rassen worden ook gebruikt door professionele wijnboeren in ons land.
Is het legaal om thuis wijn te maken in Nederland?
Thuis wijn maken voor eigen gebruik is in Nederland toegestaan. Je hebt daar geen vergunning voor nodig. Het is wel verboden om zelfgemaakte wijn te verkopen zonder de juiste papieren en afdrachten aan de belastingdienst. Zolang het bij persoonlijk gebruik blijft, zijn er geen bezwaren.
Wat is het verschil tussen rode en witte wijn in het productieproces?
Het grootste verschil tussen rode en witte wijn zit in de manier waarop de druivenschillen worden verwerkt. Bij witte wijn worden de schillen direct na het persen verwijderd. Bij rode wijn blijven de schillen tijdens de gisting in contact met het sap. Dit geeft rode wijn zijn kleur en tannines. Rosé wijn wordt gemaakt door de schillen maar kort in contact te laten met de most.