Gordingen in een dakconstructie: wat ze zijn en hoe ze werken

Bij een gordingkap zijn gordingen de horizontale balken die dwars over de dakspanten of muren lopen en zo de dakbedekking dragen. Ze vormen het ruggengraat van de constructie: zonder gordingen zouden de daksporen (de schuine balken) doorbuigen of omvallen. Of je nu een nieuwe dakconstructie laat bouwen of een bestaand dak wilt begrijpen, gordingen zijn het element dat alles bij elkaar houdt.

Wat zijn gordingen en wat doen ze?

Een gording is een balk die horizontaal van muur naar muur of van dakspant naar dakspant loopt, parallel aan de dakrand. Ze liggen als het ware dwars op de helling van het dak. De daksporen rusten hier bovenop, waarna de dakbeschot (of tengels en panlatten) en uiteindelijk de pannen of ander dakmateriaal volgen.

In de dakconstructie verdelen gordingen de belasting. Sneeuw, wind en het gewicht van de dakbedekking komen via de sporen op de gordingen terecht. Die gordingen sturen de kracht door naar de steunpunten: de buitenmuren of de inliggende dakspanten. Zonder gordingen zouden lange daksporen veel te zwaar moeten zijn om zelf de belasting te dragen.

Soorten gordingen in een dakconstructie

Niet elke gording zit op dezelfde plek. Er zijn drie gangbare posities:

• Nokgording: de bovenste gording, precies op de nok van het dak. Hier komen de twee dakvlakken samen. De nokgording draagt de toppen van alle daksporen.
• Middengording (of tussengording): zit halverwege de dakhelling. Bij een groot dakvlak is één nokgording niet genoeg om doorbuiging van de sporen te voorkomen. Een of meer middengordingen verdelen het dakvlak dan in kortere stukken.
• Voetgording (of muurplaat): de onderste gording, die op de buitenmuur ligt. Dit is het punt waar de daksporen beginnen en hun voet op rusten.

In een eenvoudig zadeldak vind je vaak alleen een nokgording en twee voetgordingen. Bij een groter dak of een flauwere helling komen middengordingen erbij, zodat de overspanning van de sporen beperkt blijft.

Gordingkap versus sporenkap: het verschil

Bij een gordingkap rusten de daksporen op de gordingen en zijn ze relatief kort. De gordingen zelf worden gedragen door schoren, korbelen of binnenspanten. Dit type dakconstructie zie je veel in oudere woningen en in gebouwen met een grotere overspanning.

Bij een sporenkap is er geen tussenliggende gording: de sporen lopen in één stuk van nok tot muurplaat en steunen op elkaar via een nokbalk of zijn onderling verbonden door een dakstoel. Sporenkappen zijn eenvoudiger en lichter, maar alleen geschikt als de overspanning van het dak niet te groot is (in de praktijk meestal tot ongeveer 7 à 8 meter breedte). Is de breedte groter, dan is een gordingkap met extra steunpunten de betere keuze.

Materiaal en afmetingen van gordingen

Gordingen worden traditioneel gemaakt van constructiehout, zoals vuren of grenen. De exacte afmetingen hangen af van de overspanning (de afstand die de gording overbrugt), de onderlinge afstand tussen de gordingen en de belasting die ze moeten dragen. Een vuistregel in de praktijk: hoe groter de overspanning, hoe hoger en dikker de balk moet zijn.

Bij een standaard overspanning van 3 tot 4 meter zie je gordingen met een doorsnede van bijvoorbeeld 63 x 150 mm of 75 x 175 mm, maar de berekening hoort altijd gedaan te worden door een constructeur. Een te lichte gording kan doorbuigen of in het ergste geval bezwijken. Moderne dakconstructies maken soms gebruik van gelamineerde balken (LVL of glulam) als de overspanning groot is, omdat die stijver zijn dan massief hout bij hetzelfde formaat.

Steun voor de gordingen: schoren en korbelen

Een gording kan niet altijd zelf de volledige overspanning aan. Schoren zijn diagonale steunen die de gording van onderen stutten en de kracht afvoeren naar een dragende wand of een staander. Korbelen zijn kortere, gebogen of rechte consoles die de gording net iets inkorten door hem dichter bij een steunpunt te brengen.

In oudere woningen zie je ook dakstellen of dakbokken: een combinatie van een horizontale trekbalk, twee schuine schoren en een staander, die samen een soort interne steunconstructie vormen midden in het dak. Zo kan een gording een breedte van 8 tot 10 meter of meer overbruggen zonder dat er een dragende binnenmuur nodig is.

Wat je moet weten bij renovatie of verbouwing

Wil je een dakkapel plaatsen, zolderruimte creëren of isolatie aanbrengen, dan kom je altijd gordingen tegen. Het zomaar verwijderen of inkorten van een gording is gevaarlijk: die balk draagt de hele dakconstructie. Laat altijd een constructeur bepalen wat er wel en niet mag.

Controleer bij een bestaand dak ook de staat van de gordingen. Houtrot is een veelvoorkomend probleem, zeker op de plekken waar het hout in contact komt met metselwerk of waar condensatie optreedt. Een gording die van buiten nog intact lijkt, kan van binnen al aangetast zijn. Prik er voorzichtig met een priem in: gezond hout is hard, rot hout geeft mee.

Gordingen zijn een fundamenteel onderdeel van elke gordingkap. Ze bepalen mede hoe het dak zich gedraagt bij belasting, hoeveel ruimte er op zolder is en wat er mogelijk is bij een verbouwing. Wil je ingrijpen in de dakconstructie, laat de gordingen dan altijd beoordelen door iemand met de juiste kennis, zodat je zeker weet dat de constructie veilig blijft.