De wijngeschiedenis is een van de oudste verhalen die de mensheid kent. Al duizenden jaren voor onze jaartelling dronken mensen wijn, vierden ze er feesten mee en gebruikten ze het bij religieuze rituelen. Wijn is niet zomaar een drankje. Het is een spiegel van beschavingen, handelsroutes en klimaatverschuivingen die de wereld hebben gevormd.
De vroegste oorsprong van wijn
De oudste sporen van wijnproductie zijn gevonden in het gebied dat nu Georgië en Iran is. Archeologen ontdekten er resten van gefermenteerde druiven in aardewerken kruiken die meer dan 8.000 jaar oud zijn. De vroege wijnmakers hadden geen kennis van chemie of biologie. Ze bemerkten waarschijnlijk toevallig dat druivensap na verloop van tijd veranderde in een drank met een ander effect. Vanuit het Midden-Oosten verspreidde de kunst van het wijnmaken zich naar Egypte, Griekenland en het Romeinse Rijk. In het oude Egypte was wijn een luxeproduct dat voor priesters en farao’s was bestemd. Gewone mensen dronken eerder bier.
Wijn in de Griekse en Romeinse tijd
In het oude Griekenland speelde wijn een grote rol in het dagelijks leven. De Grieken dronken wijn nooit puur. Ze verdunden het met water, want onverdunde wijn gold als een teken van beschavingsloosheid. De god Dionysus stond symbool voor wijn, vruchtbaarheid en feest. Via de Griekse handelsroutes kwamen druivenrassen en wijnmaaktechnieken terecht in Zuid-Frankrijk, Spanje en Italië. De Romeinen namen dit over en verfijnden het. Zij plantten wijngaarden aan over bijna het hele Europese continent, tot aan de rivieren in wat nu Duitsland, België en Nederland is. Toen het Romeinse Rijk uiteenviel, waren de fundamenten van de Europese wijnbouw al stevig gelegd.
De rol van kloosters in de middeleeuwen
Na de val van het Romeinse Rijk namen kloosters de wijnbouw over. Monniken hadden wijn nodig voor de mis en waren daardoor gemotiveerd om druiventeelt te verbeteren. Ze bestudeerden welke grondsoorten de beste druiven opleverden en begonnen als eersten met het afbakenen van specifieke stukken land voor wijnproductie. In de regio Bourgondië in Frankrijk legden Benedictijnse monniken in de elfde en twaalfde eeuw de basis voor een traditie die tot op de dag van vandaag bestaat. De zogenaamde clos, omheinde wijngaarden die door monniken werden aangelegd, zijn nog altijd te zien in het Franse landschap. Door dit kloosterwerk bleef de kennis over fermentatie, snoeien en oogsten bewaard en doorgegeven.
De opkomst van moderne wijnregio’s en Nederlandse wijnbouw
Vanaf de zestiende en zeventiende eeuw veranderde de wijnhandel sterk. Nederlanders speelden daarin een opvallende rol, niet als producenten maar als handelaren. De VOC en andere handelshuizen vervoerden wijn vanuit Frankrijk, Portugal en Spanje naar markten over de hele wereld. Tegelijkertijd experimenteerden mensen in de Nederlanden zelf al met het telen van druiven. Die pogingen bleven lang kleinschalig vanwege het koelere klimaat. Pas in de twintigste eeuw begon de Nederlandse wijnbouw echt te groeien, mede door de opkomst van wijnrassen die goed bestand zijn tegen koud en nat weer. Inmiddels telt Nederland ongeveer 165 commerciële wijngaarden met een gemiddelde productie van rond de één miljoen flessen per jaar. Dat is klein vergeleken met landen als Frankrijk of Italië, maar de kwaliteit van de Nederlandse wijn is de afgelopen decennia duidelijk verbeterd.
Veelgestelde vragen
Waar is wijn voor het eerst gemaakt?
De vroegste bewijzen van wijnproductie komen uit Georgië en Iran. Daar zijn resten gevonden van gefermenteerde druiven in aardewerken potten van meer dan 8.000 jaar oud. Dit maakt het Kaukasusgebied en het Midden-Oosten tot de bakermat van de wijnbouw.
Waarom verdunden de Grieken hun wijn met water?
In het oude Griekenland was het gebruikelijk om wijn te mengen met water omdat onverdunde wijn als onbeschaafd werd gezien. Het mengsel was ook praktischer: zo konden mensen langer drinken zonder snel dronken te worden.
Welke bijdrage hebben kloosters geleverd aan de wijnbouw?
Kloosters hebben de wijnbouw in Europa door de middeleeuwen heen levend gehouden. Monniken hadden wijn nodig voor religieuze doeleinden en investeerden daarom veel tijd in het verbeteren van druiventeelt en wijnmaking. Ze legden ook de eerste omheinde wijngaarden aan en deelden hun kennis van generatie op generatie door.
Hoe groot is de wijnproductie in Nederland vandaag de dag?
Nederland telt momenteel ongeveer 165 commerciële wijngaarden. De jaarlijkse productie ligt gemiddeld op zo’n één miljoen flessen. Hoewel dat bescheiden is op wereldschaal, groeit de sector en stijgt de kwaliteit van Nederlandse wijnen gestaag.